Historia na niedzielę: Radiostacja Gliwice czyli symbol historii i techniki na Śląsku

Radiostacja Gliwice, położona przy ulicy Tarnogórskiej, to miejsce o niezwykłej historii, które na trwałe wpisało się w dzieje Śląska i Europy. Jej drewniana wieża, sięgająca 111 metrów, jest najwyższą tego typu konstrukcją w Europie i jedną z najważniejszych atrakcji turystycznych regionu. Jednak to nie tylko architektura czyni to miejsce wyjątkowym – to także historia, która splata się z jednym z najważniejszych wydarzeń XX wieku: wybuchem II wojny światowej.

Początki radiostacji: między techniką a propagandą

Pierwsza radiostacja w Gliwicach powstała w 1925 roku, aby rozszerzyć zasięg wrocławskiej rozgłośni na wschodnie tereny niemieckiego Śląska oraz zachodnie ziemie polskie. Budynek przy ulicy Radiowej (wówczas Rundfunkstrasse) był wyposażony w nadajnik o mocy 1,5 kW, a antena rozpięta była między dwoma 75-metrowymi żelaznymi wieżami. Radiostacja pełniła funkcję retransmisyjną, przekazując programy Reichssender Breslau (Rozgłośni Wrocławskiej).

W 1935 roku, w związku z potrzebą zwiększenia mocy nadajnika, wybudowano nową stację przy ulicy Tarnogórskiej. Jej sercem stała się imponująca, 111-metrowa drewniana wieża, zbudowana z modrzewiowych belek połączonych mosiężnymi śrubami. Nowy nadajnik o mocy 8 kW pozwalał na emisję sygnału nie tylko na Śląsku, ale także w całej Europie, a nawet w Ameryce Północnej.

Prowokacja gliwicka: preludium do wojny

Radiostacja Gliwice przeszła do historii 31 sierpnia 1939 roku, kiedy to stała się miejscem jednej z najsłynniejszych prowokacji w dziejach świata. Tego dnia grupa niemieckich agentów, dowodzona przez oficera SS Alfreda Helmuta Naujocksa, wdarła się do budynku stacji. Napastnicy, przebrani w polskie mundury, odczytali po polsku komunikat, który miał sugerować, że radiostacja została przejęta przez polskich powstańców. Tekst zaczynał się od słów: „Uwaga, tu Gliwice. Radiostacja znajduje się w rękach polskich…”.

Choć prowokacja zakończyła się techniczną klapą – ze względu na brak studia mikrofonowego komunikat był słyszalny tylko w promieniu kilku kilometrów – jej cel został osiągnięty. Niemcy wykorzystali incydent jako pretekst do ataku na Polskę, ogłaszając, że to Polska zaatakowała Rzeszę. W ten sposób Gliwice stały się symbolicznym miejscem rozpoczęcia II wojny światowej.

Wojna i powojenne losy radiostacji

Podczas wojny radiostacja pełniła funkcje propagandowe, a po wkroczeniu Armii Czerwonej w 1945 roku została przejęta przez polskie władze. W latach 1945–1950 retransmitowała program Radia Katowice, a następnie, do 1956 roku, służyła jako „zagłuszarka” sygnałów Radia Wolna Europa. W kolejnych latach budynek wykorzystywano do produkcji nadajników radiowych i telewizyjnych, a wieża stała się miejscem testów technicznych.

Radiostacja dziś: zabytkowa perła Gliwic

W 2005 roku kompleks radiostacji został przejęty przez Muzeum w Gliwicach i wpisany do rejestru zabytków. Dziś stanowi ważne miejsce pamięci i edukacji. W budynku głównym zachowały się oryginalne urządzenia techniczne z lat 30. XX wieku, w tym nadajnik Lorenz, który po latach powrócił do Gliwic z Muzeum Techniki w Warszawie.

Drewniana wieża, będąca najwyższą konstrukcją tego typu w Europie, wciąż przyciąga turystów. Choć wejście na szczyt jest zarezerwowane dla ekip technicznych, przestrzeń wokół wieży stała się popularnym miejscem spacerów i spotkań. Wieża jest również oświetlana nocą, co dodaje jej magicznego charakteru.

Park i otoczenie radiostacji

Radiostacja otoczona jest parkiem, który został przekształcony w miejsce rekreacyjne dla mieszkańców Gliwic. W 2009 roku zainstalowano tu system iluminacji, który podkreśla urok wieży, a od 2010 roku działa darmowy hotspot. Na wieży zamontowano także kilkadziesiąt anten, które służą celom komunikacyjnym, a jednocześnie zapewniają środki na utrzymanie zabytku.

Podsumowanie

Radiostacja Gliwice to nie tylko zabytek techniki, ale także symbol burzliwej historii XX wieku. Jej drewniana wieża, choć nie pełni już funkcji nadawczych, pozostaje ważnym elementem krajobrazu miasta i przypomina o wydarzeniach, które zmieniły bieg historii. Dziś, jako miejsce pamięci i edukacji, radiostacja przyciąga zarówno miłośników historii, jak i techniki, będąc jednym z najważniejszych punktów na mapie turystycznej Śląska.

Zdjęcia Domena publiczna, Mosquidron