Światowy Dzień Onkologii. Nie odkładaj badań na później

4 października obchodzimy Światowy Dzień Onkologii. To okazja, by przypomnieć
o profilaktyce, regularnych badaniach i znaczeniu wczesnego wykrywania chorób nowotworowych. W 2026 roku ten dzień przypada w niedzielę.

Choroba nowotworowa może dotknąć każdego z nas. Każdego roku diagnozę słyszą tysiące Polaków, a rak jest obecny w życiu wielu rodzin – jako doświadczenie pacjenta, jego bliskich, przyjaciół czy znajomych. Światowy Dzień Onkologii ma zwracać uwagę nie tylko na samo leczenie, ale również na profilaktykę, wczesną diagnostykę i wsparcie osób, które mierzą się
z chorobą.

Skala problemu jest ogromna

Najnowsze dane Krajowego Rejestru Nowotworów dotyczące 2023 roku pokazują, że w Polsce zarejestrowano 192 922 nowe zachorowania na nowotwory złośliwe. W tym samym roku
z powodu nowotworów złośliwych zmarło 99 676 osób. Z chorobą nowotworową żyło w Polsce około 1,47 mln osób.

Statystyki pokazują skalę problemu, ale za każdą liczbą stoi konkretna osoba i jej historia. Dlatego tak ważne jest, aby o nowotworach mówić nie tylko wtedy, gdy choroba pojawia się w naszym najbliższym otoczeniu.

Wczesne wykrycie może mieć ogromne znaczenie

Jednym z najważniejszych elementów walki z nowotworami jest ich możliwie wczesne wykrycie. Badania przesiewowe pozwalają znaleźć niektóre zmiany jeszcze zanim pojawią
się objawy. W takich sytuacjach możliwe jest szybsze rozpoczęcie diagnostyki i leczenia. Narodowy Instytut Onkologii podkreśla, że regularne badania przesiewowe umożliwiają wykrywanie zmian na etapie, na którym leczenie może być najbardziej skuteczne.

W Polsce dostępne są bezpłatne programy profilaktyczne finansowane przez NFZ.

Kobiety w wieku 45–74 lat mogą korzystać z programu profilaktyki raka piersi. Mammografia jest wykonywana bez skierowania, co do zasady co dwa lata, jeśli nie ma innych wskazań
do częstszej kontroli.

Kobiety w wieku 25–64 lat mogą skorzystać z programu profilaktyki raka szyjki macicy. Obecnie podstawowym badaniem przesiewowym jest test HPV HR z genotypowaniem. Przy dodatnim wyniku z tego samego materiału wykonywana jest cytologia na podłożu płynnym. Przy wyniku ujemnym kolejne badanie przesiewowe wykonuje się co pięć lat.

Ważna jest również profilaktyka raka jelita grubego. Z bezpłatnej kolonoskopii w ramach programu mogą korzystać osoby w wieku 50–65 lat, a także osoby w wieku 40–49 lat, jeżeli ich krewny pierwszego stopnia chorował na raka jelita grubego. Badanie nie wymaga skierowania.

Profilaktyka to nie tylko badania

Na część czynników zwiększających ryzyko zachorowania mamy wpływ. Do najważniejszych należą m.in. palenie tytoniu, nadmierne spożywanie alkoholu, brak aktywności fizycznej, nadwaga i otyłość, nieprawidłowa dieta oraz nadmierna ekspozycja na promieniowanie UV. W profilaktyce znaczenie ma również ograniczanie kontaktu z substancjami rakotwórczymi
w miejscu pracy.

Nie oznacza to oczywiście, że zdrowy styl życia całkowicie chroni przed rakiem. Nowotwory mają wiele przyczyn, a znaczenie mogą mieć również czynniki genetyczne i środowiskowe. Zdrowe nawyki oraz udział w badaniach profilaktycznych mogą jednak ograniczać ryzyko
i zwiększać szansę na wcześniejsze wykrycie choroby.

Onkologia daje dziś coraz więcej możliwości

W ostatnich latach medycyna onkologiczna bardzo się rozwinęła. Obok klasycznych metod, takich jak chirurgia, radioterapia i chemioterapia, coraz większą rolę odgrywają m.in. immunoterapia, terapie celowane oraz leczenie dopasowane do charakterystyki konkretnego nowotworu. Rozwijają się także badania kliniczne, które pozwalają oceniać nowe sposoby leczenia.

Dlatego diagnoza nowotworu nie powinna być traktowana jako wyrok. Rokowanie zależy między innymi od rodzaju nowotworu, jego zaawansowania i możliwości zastosowania odpowiedniego leczenia. W wielu przypadkach kluczowe znaczenie ma właśnie czas.

Nie czekaj na objawy

Światowy Dzień Onkologii jest dobrym momentem, aby zrobić coś konkretnego dla własnego zdrowia. Sprawdzić, kiedy ostatnio wykonywaliśmy badania profilaktyczne. Umówić mammografię, cytologię lub test HPV, jeśli jesteśmy w grupie objętej programem. Sprawdzić możliwość wykonania kolonoskopii. Porozmawiać z lekarzem o badaniach odpowiednich
do naszego wieku i czynników ryzyka.

Nie warto czekać, aż coś zacznie boleć. Profilaktyka jest właśnie po to, aby działać wcześniej.

4 października pomyślmy nie tylko o osobach, które już walczą z chorobą nowotworową. Pomyślmy również o sobie i swoich bliskich. Czasami kilka minut poświęconych na umówienie badania może mieć ogromne znaczenie.

Badajmy się. Reagujmy na niepokojące objawy. Nie odkładajmy zdrowia na później.

Zdjęcie: Narodowy Instytut Onkologii